M87...

Hier is 'ie dan: de eerste foto van een zwart gat. Voorlopig (?) wordt dit object aangeduid met "M87". Voorwaar een weinig poëtische naam. Wetenschappers en filosofen komen binnenkort hopelijk met iets beters. Voor verdere details verwijs ik naar de gespecialiseerde pers- en andere informatiekanalen. Als triviaal weetje ook dit nog: het is de 500ste post in deze MMMP-blog. Niet zomaar gewoon of alledaags, toch?  Bekijk het maar eens heel goed, en geniet ervan...

Nu iets écht helemaal anders ...

Hij sprak en spreekt nog steeds tot de verbeelding. Vooral toen kort na zijn overlijden vorig jaar een uitzending gewijd werd aan zijn leven en werken raakte ook heer Polo in de ban van Stephen Hawking. Herinner me nog zeer levendig de bewondering en het respect dat Thomas Hertog, een jonge Vlaamse wolf in de roedel van theoretisch natuurkundigen, betuigde aan zijn grote voorbeeld/leermeester/bondgenoot. Dit soort wetenschappers kan mij ontroeren door hun ontwapenende pogingen om de meest complexe theorieën en aannames op een zo eenvoudig mogelijke wijze aan de man/vrouw te brengen. Of ik het dan ook begrijp is nog iets anders, maar het helpt mij wel weer enkele stapjes te zetten. Dit boek is er zo eentje dat een hoop van die dingen in zich heeft.  DE ANTWOORDEN OP DE GROTE VRAGEN.  

Een simpele hoofding die mij dan weer zeer nieuwsgierig maakt, want wie wil niet die antwoorden kennen? Bestaat er een God? en Hoe is alles begonnen? Over de Big Bang-theorie en of er misschien toch een schepping mee gemoeid kan geweest zijn. Of de eventuele schepper "tijd" zou gehad hebben om zijn plan voor te bereiden en uit te voeren? Voorbereiden niet, want voor het begin was er geen tijd om iets in te laten gebeuren. Over tijd en ruimte en hoe die samen voor het gemak dan toch maar tijdruimte worden. Hoe zwaartekracht en snelheid zich tot elkaar en tot energie verhouden? Wat zit er in een zwart gat? en Kunnen we de toekomst voorspellen? Voorspelbaarheid wordt dan een kwestie van weten en meten: welke deeltjes zich waar en wanneer exact bevinden.  En hoe snel zij zich verplaatsen, om te weten wat dat in de toekomst zal opleveren. De voorspelling die dan weer zwaar onder vuur komt te liggen door de stelling van het onzekerheidsprincipe: als een locatie heel specifiek is vastgesteld kan de registratie van de snelheid waarmee het deeltje beweegt niet meer foutloos gebeuren. En omgekeerd...

U ziet het: het lezen van dit boek is een hele challenge geweest. Ik ben er dan ook weer vol voor gegaan. En het is nog niet gedaan: ik blijf gaan. Meer dan eens, zeg gerust bij regelmaat, moest ik een stuk herlezen. Een schepje algemene relativiteitstheorie, een vleugje kwantummechanica en een toets van thermodynamica...Tot meerdere keren toe, alvorens ook maar iets te snappen van waar die uitgekiende denker(s) naar toe wilde(n). Een hele andere benadering om met mijn bescheiden vermogen tot nadenken iets te bereiken. Spannend ook... Zijn  tijdreizen mogelijk? Zullen we overleven op aarde? en Moeten we de ruimte koloniseren? Is er intelligent leven elders in het heelal? Zal kunstmatige intelligentie slimmer worden dan wij? en Hoe geven wij de toekomst vorm?

Ik heb nog enkele vragen te gaan. Dat is het voordeel van dit boek: de hoofdstukken kunnen apart gelezen worden en de schrijver neemt telkenmale in alle rust en eenvoud de draad der redenering weer op. Sneller dan het licht vooruit en/of achteruit reizen in de tijd? Of houdt de wetmatigheid van chronologie toch stand? Ongelofelijk boeiend dit alles, en ik zou u zelfs durven aanraden om het ook eens te proberen. Hier ligt wel al een roman klaar: da's ook weer écht iets helemaal anders...

(Te?) Zware wiskundige hap...

Het gebeurt niet zo dikwijls dat ik mij al lezend moet gewonnen geven. Meestal bijt ik mij vast in wat voor me ligt. Soms komt het wel tot een korte adempauze, maar dan kan ik er weer tegenaan. Niet zo deze keer. Was het nu echt té zware kost? Tot ruim over de helft ben ik geraakt, maar nu is het op. De geschiedenis van de wiskunde. Ik wist dat het een hele uitdaging zou zijn, maar ook een eer dat "copain" Pjottr in mij degene zag die dat misschien wel rond zou krijgen. Sorry Peter, niet gelukt. Reken- en meetkunde, zelfs algebra ging nog een beetje. Maar eens de irreële en imaginaire getallen hun intrede deden was voor mij de kous af. Ik dien in De Stelling van de Papegaai mijn meerdere te erkennen. Daar moet ik even van bekomen. Maar geen nood, tot zover heb ik er in meerdere opzichten van genoten. Grensverleggend, al was dat meermaals op glad ijs en af en toe los het bos in. Ooit doe ik nog wel een poging om in doorstart deze turf van Denis Guedj uit te lezen. Maar voorlopig was het voor heer Polo een te zware wiskundige hap...

Groot en klein...

We gaan de boel hier even 'on hold' moeten zetten. Niks 'aan' te doen. Eigenlijk ook niks te doen, maar veel te veel om handen. Geen tijd, maar vooral geen prioriteit. Er gebeurt zoveel om me heen en het wordt steeds moeilijker om aandacht te blijven schenken aan de dagdagelijkse trivialiteiten.  Keuzes maken, maar vooral ook privacy respecteren. Zaken en gebeurtenissen die me wel aan het hart gaan, maar waarbij het niet aan mij is om daaromtrent te communiceren. 

Doe het dan maar even met de InSight die gisteren succesvol geland is op Mars. Weer een stapje verder op weg naar de ruimte. Voorlopig en wellicht voor een hele lange tijd het verst haalbare voor de homo sapiens. Maar goed, het is wat het is en laat het ons in het licht van de aardse toekomst maar als positief nieuws beschouwen.

Maar er is ook dit...

In China zouden de eerste genetisch gemodificeerde baby's geboren zijn. Tegen alle afspraken in en zonder rekening te houden met het wereldwijd door wetenschappers uitgesproken voorbehoud wilde een jonge Chinees absoluut de eerste zijn. Alle ethische in vraag-stelling werd voor het gemak even aan de kant geschoven. Als de berichten waar zijn, dan is de eerste CRISPR-tweeling een feit en meteen het hek van de DNA-dam. Hier moet ik even van bekomen...

Voor een betere kijk op de wereld...

Blijken die 'allerkleinste' wandelingen mij nu toch zuur op te breken? Stram, strammer, stramst... zo gaat het tegenwoordig met de rechter helft van mijn onderstel. De gevolgen van onbewust net dat tikkeltje te dapper en teveel? Verstand gebruiken en op de rem. Ben evenwel bang dat rust echt roest. Werd mij met de Sportkot-paplepel ingegeven, weet U wel. De vroege jaren '70-stijl. Dan maar die wandelingen vervangen door onbelaste ritten op de hometrainer. Blokjes van 10 minuten. Kijken wat dat geeft. In de allereerste plaats  levert het mij tijd om eens na te denken.
Om te beginnen bij een foto die onlangs op FB gepost werd door Tom D. Ik voelde direct een sterke affiniteit met deze oude vogel. Niet het feit dat het om een "wijze" uil zou gaan, veeleer de vaststelling dat we hier te maken hebben met een exemplaar waar ook "een hoek af is".  Evenals de manier waarop gelinkt wordt tussen zien en zwijgen en meer horen. Gewoonlijk gebruikt men het beeld van de alom gekende "drie aapjes" om deze thematiek duidelijk te maken. Niet zo op het toilet van Ciro's blijkbaar. Maar evengoed een fijn aangesneden doordenker voor een Polo op krukken. Merci, Tom.
En van het een kwam het ander. Binnen het revalidatiekader horen ook rustperiodes, en dus heb ik mij zaterdagmiddag nog eens bij de radio geparkeerd en in alle "rust" de volledige Interne Keuken uitgeluisterd. Wat een zalig programma toch. Waar schrijvende onderzoekers allerhande aan bod komen en hun verhaal mogen vertellen. Zo uiteenlopend, maar iedere keer opnieuw interessant en leerzaam. En ik word er rustig van, als dat niet mooi is. Deze keer is mij een quote bijgebleven van de bacterioloog die het op onze darmflora gemunt heeft. Straf onderzoek, en nog straffere bevindingen en aanwijzingen en hoe hij dat onder woorden brengt: " Er is heel veel rook, maar we moeten het vuur nog vinden..." 

Hoedje af...

Nu had ik deze titel eigenlijk in gedachte voor een heel ander onderwerp. Meer nog: er stond reeds een kladversie in de steigers over een "hoedje-op" én "eentje-af". De bijhorende foto was al bewerkt. Maar toen kwam de allerlaatste aflevering van Robo Sapiens, en het besef dat zo'n reeks ook wel een MMMP-vermelding verdiende. Vandaar: mijn hoedje af voor Jelle Brandt Corstius, regisseur en presentator van deze VPRO-serie. Eind 2017 was de zoektocht van de heer Cortius te zien op de Nederlandse televisie. Bij ons zijn de zes afleveringen aan bod gekomen in Terzake docu van de voorbije weken. Waar het over gaat? Hoe wij als mensen het monopolie op slimheid verloren hebben, wanneer de eerste computers het van ons zijn gaan overnemen. Dat steeds meer apparaten slimmer en handiger worden, dat robotisering een zich steeds sneller ontwikkelend feit is geworden en dat daardoor steeds meer banen op de helling komen te staan.  De verschillende manieren waarop artificiële intelligentie en de daardoor gestuurde computerprogramma's ons leven veranderen en bepalen en ons kunnen helpen als het gaat om ouderdom, dood en zingeving. Sterke reeks, goed gebracht, duidelijk uitgewerkt. Hoedje af...

Voor wie een ruwe samenvatting wil van de ideeën in Sapiens & Homo Deus maar niet zo'n lezer is: deze zes keer drie kwartier lenen zich probleemloos en binnen het bestek van een regenachtige namiddag of een "weer niks op tv"-avond tot een potje bingewatchen. Kan het U zelfs warm aanbevelen.

The real modern times...

Gebeurt niet dikwijls dat ik dit in levende lijve oftewel "live" kan bekijken op tv. Gisteravond was het dan zover, dankzij een toevallig opgevangen tip in één of ander radioprogramma vanwege Lieven Scheire en links en rechts een beetje zoeken naar een livestream: de lancering van de Falcon Heavy vanop Kennedy Space Center in Florida. SpaceX, de ruimtevaartonderneming van Tesla-baas Elon Musk, verzorgde in eigen beheer de hele show. We moesten wel even wachten tot de windkracht in de hogere luchtlagen was afgenomen tot beneden de risicomarge, maar wat dan volgde staat bij mij - voor zo lang het nog zal duren - in het geheugen gegrift. Prachtige beelden van wat men nu reeds als een historisch moment in de "commerciële" ruimtevaart omschrijft. Een feilloze lift-off, maar nog veel straffer de perfecte en absoluut synchrone zachte landing bij terugkeer van de twee draagraketten. Nooit gezien en mij al helemaal niet kunnen voorstellen dat zoiets nu reeds zou gebeuren. Dat de landing van de derde drager, de centrale "booster", niet helemaal volgens plan verliep kon de pret niet drukken. Het lijkt erop dat iedereen zeer tevreden is over deze test en dat we nog meer gaan mogen verwachten van de man die via PayPal en Tesla zijn sporen in de ruimtevaart aan het verdienen is. Een knalrode elektrische auto op weg naar Mars, met "Space Oditty" van David Bowie op de boordradio. Moet er soms nog zand, euhh..."stardust" zijn? 

40 years in space...

Bij het plegen van de vorige post schoten mij enkele herinneringen door het kortetermijngeheugen. Het leek me de moeite om die alsnog met U te delen. Toen enige tijd terug de lucht nog aanhoudend grijs was en wij tussentijds een klad schijtweer over ons dak kregen zat ik bij regelmaat op de homeo. U weet wel: video kijken terwijl ik op de hometrainer zit. Om mezelf wat moed in te trappen en de benen soepel te houden tegen de tijd dat buiten fietsen weer aan de orde is voor deze salon-pedaleur. Vroeger hoorde daar dus het zoeken naar een geschikte serie of film op dvd bij. Ik heb de voorbije jaren al wat schijfjes afgekeken. Daar komen nu - met dank aan het wereldwijde internet - de zoektochten bij naar uitgestelde programma's op vrt.nu of andere kanalen, met af en toe een verrassende vondst als gevolg.

Zo trof ik daar laatst The farthest - een twee uur durende documentaire over Voyager 1 en 2.  Het verhaal over de planning en de lancering van deze ruimtetuigen in de jaren '70 van de vorige eeuw en hun tocht langs de buitenplaneten van ons zonnestelsel: Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Het is een ode aan een ongelooflijk project, aan de mensen die eraan werkten en het nog steeds opvolgen. Met een verhelderende kijk op de visie achter twee toestellen die nu een reis maken die langer is dan iemand ooit voor mogelijk had gehouden. Een geweldig verhaal, boeiend van begin tot eind. Een einde dat nog niet gedefinieerd is maar dat op de een of andere manier wel in zicht komt. Voor mij waren het de twee meest fascinerende homeo-sessies tot nu toe. Voor de geïnteresseerden: tot 13 februari beschikbaar op vrt.nu. Go for it...

Warm en koud geblazen...

De leesklus is (voorlopig dan weer!) geklaard. Met toewijding en volgehouden nieuwsgierigheid heb ik mij doorheen de laatste tientallen bladzijden van het hoogst originele CRISPR-boek gelezen. Voor mij misschien het moeilijkste drukwerk dat ik in mijn Marco Polo-jaren in handen heb gekregen. Blij dat ik heb volgehouden. Veel uit geleerd, op zeer uiteenlopende vlakken. Ook dat het de moeite loont om eens echt diep te gaan als het op lezen aankomt. En dan ontdekt een mens zijn beperkingen, loopt hij tegen zijn limieten aan en blijkt het plafond toch niet zo hoog als gehoopt. Wanneer het vak technologische aspect en de Engels-Amerikaanse taal een te zware combinatie dreigde te worden ging ik tussentijds schakelen. Iets anders, in het Nederlands, maar wel weer wetenschappelijk. Populair-wetenschappelijk deze keer, en dus leest het heel wat vlotter weg. Wij zijn ons brein, van Dick Swaab. Veel losse ideeën uit de columns die deze hersenonderzoeker in tal van kranten en tijdschriften publiceerde. Een verzameling stellingen rond diverse thema's. Een bestseller bij onze noorderburen en via onze Amsterdammers in mijn boekenkast beland. Goed leesvoer dat vlot verteert, maar waarbij vanuit psychologische én filosofische hoek de nodige kritische bedenkingen worden gemaakt. CRISPR zit achter de kiezen en leverde materiaal voor  allerhande overpeinzingen. Niet in het minst omdat daar de ethische, filosofische of psychologische kanttekeningen steviger onderbouwd zijn en de discussie niet uit de weg wordt gegaan. Dick Swaab laat zich eerder in losse fragmenten lezen, daar kan ik dan nog even mee verder. Niet te warm, niet te koud...

Mijn klein verhaal...

Voilà, ik heb er nog eens een nachtje over geslapen en de hele DNA-CRISPR historie is er voor mij alleen nog intrigerender door geworden. Ben al dromend teruggekeerd naar de bron, de drie miljard letters van ons menselijk genoom. A en C en T en G, en dat in de meest verschillende maar ook herhaaldelijk terugkerende combinaties. Van vier op een rij tot (voorlopig!) achttienletterige palindromen. Met die vier tekens worden al onze cellen opgebouwd, gekopieerd en vervangen. Zij bepalen onze eigenschappen, leiden onze mankementen in en liggen via de erfelijkheid aan de basis van diversiteit. Ons leven op de rails gezet, onze geschiedenis geschreven. En dan is daar plots CRISPR,  "clustered regularly interspaced short palindromic repeats", via een geheel ander onderzoek en compleet en stoemelings ontdekt. Een "simpele" en goedkope techniek die de wetenschappers toelaat heel doelgericht in te grijpen in de erfelijkheidsformule. Met alle mogelijke gevolgen van dien. Vooruitgang, gezondheid, algemeen nut. Maar waar ligt de grens, wie gaat dat bepalen en wanneer moet het gebeuren? We kunnen niet meer terug, maar willen we zo nog wel vooruit? Meer vragen dan antwoorden en dus blijf ik verder harken en ploegen doorheen de Engelstalige vakterminologie. Het kost me moeite en tijd, maar het is de inspanning dubbel en dwars waard. Merci Jennifer, merci Jean, merci Hetty...

Daarnaast valt mijn eigen kleine verhaal in het absolutie niet. Hoewel de verrassing dan weer mega-groot en de attentie zeer gewaardeerd is. Door persoonlijke zwakte en bij gebrek aan CRISPR-therapie moest ik recentelijk forfait geven voor het nieuwjaarsfeestje langs De Mondten-kant. "Onze" Guy,  mijn petekind, bracht me deze week een uitgesteld cadeau. En wat voor één: een zelfgefabriceerd presenteerblok om mijn potloden te showen. Voor wie het nog niet mocht weten: een potlood met een gommetje, da's waar ik steeds naar uitkijk op reis. Zelfgekochte dus, maar ook veel gekregen als presentje van familie, vrienden en kennissen om te tonen dat ze aan mij gedacht hebben tijdens hun trip. Een "potloodmanie", zo had ik het nog nooit bekeken. Maar het klopt wel, en dus: bij deze mag iedereen kennis nemen van mijn kleinste verzamelkantje. En het juiste potlood kiezen voor de gepaste notitie. Merci, Guy. 

Met een "sapje" erbij om U te melden dat ik niet een dag, niet een week noch een maand, al evenmin een kwartaal maar reeds vier volle opeenvolgende maanden geheel alcoholvrij door het leven ga. En dat het mij enorm bevalt, geen afkickverschijnselen en al evenmin een eerbetoon vandoen aangezien het me blijkbaar nog steeds geen enkele moeite kost. Mijn klein verhaal in de grote geschiedenis van het leven...

Straf verhaal...

De storm is gepasseerd. Stukken en brokken, veel schade in onze provincie. Hier valt het mee. Behalve een opgewaaide loodband die de overgang tussen roofing en leien overlapt valt er niks te melden. De weergoden waren met ons, en die opstaande loodband heb ik eigenhandig terug platgeslagen. Een ladder,  een lange plank en wat goede raad. Meer was daar niet voor nodig. Ook geen 1722 gebeld.

Voor vanavond was er in laatste instantie nog een extraatje gepland. Een lezing over CRISPR, door Hetty Helsmoortel. Een heldere uiteenzetting over de nieuwste techniek om het DNA van om het even welk organisme te veranderen. Klare taal over de biologie en het mechanisme achter CRISPR en voor mij een goede herhaling. Tijdens onze reis in Namibië zag ik het boek bij een medereiziger. Daarna ben ik het zelf beginnen lezen. Op uitleenbasis van reisgenoot Jean. Niet simpel, maar helemaal in de ban geraakt. Ik heb er bij tussenpozen mijn tijd voor genomen, of moeten nemen. Ben nu zowat in de helft, maar het bondige verhaal heb ik dus vanavond nog een keer meegekregen. Bacteriën, virusaanvallen, verdedigingsmechanismen, knippen en plakken van DNA-schakels en aldus eigenschappen uitschakelen, vervangen, aanpassen... bio-technologie van de bovenste plank. Met een pak interessante toepassingen en hoe we daar zelf op interactieve wijze tegenaan kijken. Ook de ethische vraagstukken werden niet uit de weg gegaan. Een ongelofelijk straf verhaal van een straffe madam...

Ben nu meer dan getriggerd om mij verder door het boek te worstelen. Het sluit ook perfect aan bij wat ik eerder las: Sapiens en Homo Deus van Noah Harari. Of en hoe we afstevenen op een trans- of posthumane samenleving? Waar gaat het met de mens naartoe? "Van nu en straks" en ook later...??

E=mc² wordt 100 jaar...!!?

Mag het eens over iets anders gaan? Het was de dag, het weekend en bij uitbreiding de week van de wetenschap. Waar het allemaal over had kunnen gaan werd ons onthouden door een 3 tot 4 punten op de schaal van terreurdreiging. Of hoe werd het ons deze keer weer opgelepeld? Er was alleszins reden genoeg om de doorgesneden Belg de stuipen op het lijf te jagen en de geplande wetenschapsevenementen te cancellen. Jammer, want we kunnen er wat van leren. Meer zelfs, er stond een bijzondere verjaardag op het programma. E=mc², de formule waarmee ene Albert Einstein de aandacht der geleerden op de relativiteit had gericht werd 100 jaar! Of toch niet. Een onnauwkeurigheid die de heer Einstein tot krabben in zijn weelderige haardos zou nopen. Voornoemde formule bestaat al sinds 1905 en is dus 10 jaar ouder dan wat ons als verjaardag wordt voorgehouden. Een serieus abuis, wat in deze context gelukkig kan gerelativeerd worden. Bij E=mc² gaat het om de speciale relativiteitstheorie. De 'algemene' wiens centenaire momenteel in de belangstelling staat dateert dan weer wel van 1915, maar is veel moeilijker aan de man te brengen.
Of wat dacht U van....

Da's inderdaad heel andere koek. Net omdat hiermee de meest diverse situaties en omstandigheden worden omschreven en behandeld komen er wat extra factoren bij kijken. Vraag me niet wat het allemaal inhoudt, ik snap er de ballen van. En dan te weten dat dit alles nog maar een begin was, dat de snaartheorie een van de uitbreidingen werd, dat Stephen Hawking er nog een verlengstuk voor bedacht - want noteren kon niet meer - en dat er ondertussen twee 17-jarigen op verder borduren. Op zoek naar de 'theorie van alles'. Om te beginnen dus naar de exacte leeftijd van de juiste theorieën. Dat verdienen ze, en daartoe heb ik hier een klein steentje willen bijdragen. Een kiezeltje. Een zandkorrel. Een stofje.
Soms is het al even leerzaam om die bollebozen op een andere manier te leren kennen. Door hun quotes bijvoorbeeld. Je hebt er ernstige en van een lichter allooi. Ik kies voor deze...